
قهوه، محبوبترین نوشیدنی گرم دنیا از سالهای بسیار دور.
قهوه در سال ۸۵۰ میلادی کشف شد. گلهداری اهل اتیوپی به نام کالدی متوجه شد بزهای گله او بعد از خوردن دانههای قرمز رنگ بوتهای محلی بسیار پرانرژی و رقصکنان گردش میکنند. کالدی از دانهها خورد و همان نشاط و سرزندگی را تجربه کرد. میگویند کالدی نخستین فردی است که طعم قهوه را چشید. اگرچه در تاریخ اختلافنظر هم وجود دارد و بعضیها یمن را منشا اولیه تولید قهوه میدانند.
قهوه در ایران در زمان صفویه جای خود را در میان نوشیدنی روزانه ایرانیها یعنی چای باز کرد ، این ماده سیاه و تلخ بسته به منطقه جغرافیایی و طبقه اجتماعی دوستداران خود را داشت. امروزه نوشیدن انواع قهوه از جمله قهوه فرانسه، اسپرسو، کاپوچینو و قهوه فوری وشیرقهوه طرفداران زیادی پیدا کرده. البته قهوه ترک بخاطرمحبوبیت میان ایرانیان ارمنی از گذشته در میان مردم رایج بوده و بواسطه فال قهوه جایگاه خاص خود را داشته. امروز میتوانید در تمام کافیشاپها و قهوهسراها به راحتی این نوشیدنی نشاط آور را پیدا کنید. انواع گلاسهها از نوشیدنیهای مورد علاقه مردم هستند.

اما آنچه که ما به عنوان قهوه می شناسیم، میوه درختی است که در نواحی گرم سیر می رویید، بلندای آن بین سه تا ده متر می رسد، داراي ساقه اي استوانه اي شكل و برگهاي نوك تيز ، متقابل ، بيضوي و هميشه سبز مي باشد این درخت پس از سه تا پنج سال از زمان کاشت میوه می دهد. گلهای سفید رنگ خوشبویی دارد که بسیار شبیه گل یاسمن است. میوه این درخت که ظاهری تخم مرغی شکل دارد و به صورت خوشه ایی می روید ابتدا سبز رنگ بوده و به تدریج زرد و در نهایت قرمز یا بنفش می شود.
هر درخت به طور متوسط 2000 میوه می دهد که حدود یک پوند قهوه برشته از آن به دست می آید. میوه قهوه را با دست می چینند و بر حسب وزن، آنها را جدا می کنند. پس از شستشو دانه را در نور آفتاب خشک کرده بعد بر حسب اندازه بسته بندی می کنند.
محصول برشته و ساییده می شود تا برای مصرف آماده گردد. در مرحله برشته کرن قهوه بخشی از ترشی، بو و کافئین آن از بین می رود و در نهایت دانه ای صافتر و حدودا دو برابر بزرگتر و شیرینتر با رگه ایی از تلخی به دست می آید. بو دادن قهوه بسته به سلیقه و نوع مصرف زمانهای متفاوتی دارد:
۷ دقیقه: بو دادن ملایم: (AMERICAN ROAST)
9 الی ۱۱ دقیقه: بو دادن متوسط: (CITY ROAST)
۱۱الی ۱۳ دقیقه: بو دادن تا حد تیره: (FRENCH ROAST)
۱۴دقیقه: تیره ترین حالت: (ESPRESSO ROAST)
بعد از این مرحله دانه های قهوه با فشار آسیاب می شود، به خاطر داشته باشید اکسیژن دشمن قهوه است، همیشه قهوه آسیاب شده را در جای خنک و کم نور نگه دارید.
قهوه انواع گوناگونی دارد. مرغوبترین نوع قهوه Arabica نامیده می شود که حدود ۷۵ ٪ از کل قهوهای است که در جهان کشت میشود. Arabica طعم و بویی منحصربهفرد دارد و از بوتهای به نام Arabica به دست میآید که در ارتفاع ۴۰۰۰ تا ۶۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا رشد میکند. قدیمیترین نوع قهوه Arabica ، در موکا و جاوه هست که امروزه نامی شناختهشده محسوب میشوند. نوع دیگری از قهوه Robusta نام دارد که در بلندی ۲۵۰۰ پایی رشد میکند و بیشتر از Arabica تحمل سرما را دارد. میزان کافئین Robusta دو برابر Arabica است، اگرچه بو و طعم آن در رده پایینتری قرار دارد و ارزانتر است. Robusta حدود ۲۵ ٪ از کشت قهوه جهان را تشکیل میدهد. نوع مرغوب آن هم برای تهیه اسپرسو به کار میرود. نوع دیگری از قهوه که در آفریقای غربی میروید Liberica نام دارد که درصد بسیار اندکی از دانههای قهوه از این نوع هستند.
ریشه کلمه قهوهلغت انگلیسی Coffee احتمالا از لغت عربی Qahva گرفته شدهاست و در اتیوپی به آن Bunn و یا Bunna(زبان «امحاریک» (Amharic) زبان مردم اتیوپی) و در زبان تیگرینیایی (Tigrinya) به آن Bunni و در زبانهای دیگر، نامهایی که همه از ریشه کلمه Bunn گرفته شدهاند نامیده میشود. در واقع لغت عربی qahwa (قهوة) خلاصه شده کلمه «قهوة البن» qahwat al-bunn بوده که به معنی شراب گیاه بن است. چون در دین اسلام نوشیدن الکل نفی شده بود، قهوه به عنوانی جانشینی مناسب مورد استفاده قرار گرفت. بعدها کلمه عربی «قهوة» در زبان ترکی به «کهوه» Kahve معروف شد که همین کلمه در زبان ایتالیایی به Caffe و در زبانهای فرانسوی، پرتغالی و اسپانیای به نام Cafe مورد استفاده قرار گرفت. سابقه این لغات به دهه آخر قرن ۱۶ برمی گردد ولی لغت "Coffee" از اواسط دهه ۱۶۰۰ مورد استفاده قرار گرفت.
قهوه در گذر تاریخ نخستین کافیشاپ یا قهوهخانه جهان سال ۱۴۷۵ میلادی در استانبول امروزی برپاشد.
نخستین کافیشاپ اروپا سال ۱۶۵۴ میلادی در ونیز افتتاح شد. همچنین آکسفورد و لندن در سال ۱۶۵۲، پاریس در ۱۶۷۲ و برلین در ۱۷۲۱ شاهد افتتاح نخستین قهوهخانه خود بودند.
یمن در قرن پانزدهم مرکز صادرات قهوه به شهرهای بزرگ خاورمیانه و نیز قاهره و استانبول بود.
صنعت قهوه برزیل با قاچاق دانههای قهوه از پاریس در ۱۷۲۷ آغاز شد.
نخستین دستگاه اسپرسوساز خانگی در سال ۱۸۲۲ در فرانسه ساخته شد. علاقمندان قهوه در کشور ایتالیا هم در ۱۹۰۵ شاهد ساخت نخستین دستگاه اسپرسوساز تجاری در کشورشان بودند.
دو بار مصرف قهوه در سوئد بخاطر حمایت از اقتصاد ملی ممنوع شد در ۱۷۵۶ و طی ۱۸۱۷-۱۸۲۲ که موفق هم نبود.
اکنون قهوه از معروفترین و پرطرفدارترین نوشیدنیهای جهان است. دوستداران این نوشیدنی در سراسر جهان سالانه بیش از ۴۰۰ میلیارد فنجان قهوه میل میکنند. بنابراین ادعای بیهودهای نیست اگر بگوییم قهوه پس از نفت دومین مایع پرطرفدار جهان است!
بزرگترین تولیدکنندگان قهوه در حال حاضر برزیل، کلمبیا، پورتوریکو، ویتنام، اندونزی (جاوه)، مکزیک و هند هستند. البته در ۷۰ کشور دیگر نیز قهوه در حجم کمتری تولید میشود. از جمله کاستاریکا، هندوراس، نیکاراگوئه، جامائیکا در جنوب و مرکز آمریکا، سوماترا و گینهنو در جنوب شرقی آسیا.
و اما کشورهایی که بیشترین واردات قهوه را دارند ایالات متحد آمریکا، آلمان، ژاپن، فرانسه، اسپانیا و ایتالیا هستند.
بیشترین میزان مصرف سرانه قهوه در فندلاند، دانمارک، نروژ، سوئد و استرالیاست.
تركيبات شيميايي:
در بازار دو نوع قهوه وجود دارد كه بنام قهوه سبز (خام ) و قهوه بو داده معروف است و از نظر تركيب شيميايي با هم متفاوتند . قهوه اي كه به مصرف نوشيدن مي رسد قهوه بو داده است زيرا قهوه سبز را نمي توان مصرف كرد.
در صد گرم قهوه مواد زيرموجود است
آب 10 گرم، چربي 8 گرم، مواد قندي 7 گرم، سلولز 15 گرم، كافئين 1/5 گرم
البته مقدر كافئين نسبت به نوع آن مختلف است و بين 0/7 درصد تا 1/5 درصد تغيير مي كند . هر فنجان قهوه معمولا داراي 80 ميلي گرم كافئين مي باشد . در قهوه بغير از كافئين ، آلكالوئيدهاي ديگري مانند آدنين ، گزانتين ،هايپوگزانتين و گوانين وجود دارد .
چون قهوه براي مبتلايان به بيماري قلبي و عصبي ضرر درد بنابراين براي اينگونه افراد قهوه بدون كافئين كه بنام Decafinated Coffee معروف است در بازار وجود دارد كه ضرر آن بيش از قهوه معمولي است زيرا براي گرفتن كافئين از حلال هاي شيميايي نظير دي كلرواتيلن ، تري كلور اتيلن و كلرور اتيلن استفاده مي كنند كه مقدري از آن در قهوه مي ماند و اين مواد سمي و سرطان زا است.
خواص داروئي: قهوه از نظرطب قديم ايران سرد و خشك است و چون جزء دسته آلكالوئيدها مي باشد بنابراين بايد در مصرف آن احتياط كرد. بدون تردید افراط در مصرف هر ماده غذایی اثر خوشایندی به دنبال نخواهد داشت. بنابراین با مصرف به اندازه قهوه در طول روز از زیانهای مصرف بیش از اندازه آن از جمله بیخوابی، سوءهاضمه و بالا رفتن فشار خون پیشگیری کنید.
«من زندگیم را با تعداد قاشقهای قهوه پیمانه میکنم» تی اس الیوت
فواید قهوه:ـ قهوه محرك است و هضم غذا را آسان مي كند. ـ تب بر است مخصوصا برای تب هاي نوبه و يونجه. ـ به دلیل خاصیت نشاط بخشی قهوه، ضد افسردگی است. ـ نوشیدن یک فنجان قهوه در بسیاری از مواقع سردرد شما را برطرف میکند. ـ مسموميت هاي ناشی از مصرف الكل زياد را درمان مي كند. ـ براي برطرف كردن يرقان مفيد است. ـ ادرار آور است. ـ در درمان سرفه اي كه با بلغم همراه باشد موثر است. ـدردهاي عصبي را درمان مي كند. ـ در درمان سياه سرفه مفيد است. ـ ضد عفوني كننده است. ـ گرد قهوه براي سوختگي ها مفيد است. ـ مقاومت ورزشكاران را زياد مي كند. ـ برونشها را باز مي كند به همین دلیل برای مبتلايان به بيماري آسم مفيد است. ـ قهوه به دلیل داشتن مادهای به نام تانن از پوسیدگی دندان جلوگیری میکند. ـ تحقیقات ۹ ساله دانشمندان ژاپنی نشان میدهد مصرف منظم قهوه به دلیل دارا بودن اسید کلروژونیک، خطر ابتلا به سرطان کبد را تا ۴۹ درصدو مصرف نامنظم قهوه میتواند خطر ابتلا به سرطان کبد را تا ۲۹ درصد کاهش دهد. ـ محققان هلندی به این نتیجه رسیدند که نوشیدن یک فنجان قهوه در طی روز خطر ابتلا به دیابت را کاهش میدهد. زیرا ترکیبات موجود در قهوه از جمله منیزیم و پتاسیم به سوخت و ساز قند در بدن کمک میکند. ـ تحقیقات مریم سابقی و یاسر دری، دو محقق ایرانی در آمریکا نشان دادهاست که بوییدن دانههای قوه میتواند باعث بازگشت اشتهای از دست رفته پس از آشپزی شود. آنان معتقدند که مولکولهای قهوه با حرکات جنبشی خاص خود باعث جدا شدن مولکولهای غذا از گیرندههای بویایی بینی و بدین ترتیب باعث بازگشت اشتها میشود.این دو محقق همچنین این روش را جهت افزایش سلامتی حیوانات در موسسههای تحقیقاتی پیشنهاد کردهاند. ـ مصرف آن به بهبود تمرکز کمک میکند. البته در افرادی هم ایجاد اضطراب میکند. مصرف زیاد آن میتواند باعث دفع کلسیم شود.
ـ تفاله قهوه کود خوبی محسوب می شود، چون میزان نیتروژن آن بسیار بالاست. نیتروژن بخش عمده RNA و DNA و همچنین پروتئین را تشکیل می دهد که گیاهان برای رشد خود، به این مواد نیاز اساسی دارند. پودر قهوه پتاسیم، فسفر و بسیاری از مواد لازم برای رشد گیاه را هم در بر می گیرد. بسیاری از باغبان ها به این نتیجه رسیده اند که با اضافه کردن پودر قهوه به خاک، گل های رز بزرگ و خوشرنگ می شوند.
مضرات نوشیدن قهوه زیاد :ـ قهوه فشار خون را بالا مي برد، کسانی که فشار خونشان بالاست بايد از نوشيدن قهوه خودداری كنند. ـ باعث تحريك و ضعيف شدن قلب مي شود
باعث بيماري قلبي مي شود . تجربه ثابت كرده است كسانيكه قهوه مي نوشند احتمال بيماری قلبي در آنها سه برابر كساني است كه قهوه نمي خورند. ـ كلسترول خون را افزايش مي دهد . ـ خوردن قهوه در خانم ها ممكن است باعث كيست در سينه شود . ـ ايجاد سردرد مي كند. ـ قهوه بيخوابي مي آورد. ـ ممكن است باعث حركات غير ارادی عضلاني شود. ـ ايجاد ناراحتي هاي روده اي و معده اي مي كند. ـ لرزش و رعشه مي آورد. ـ سوء هاضمه مي آورد. ـ دربرخي مصرف زياد توليد اسهال مي كند. ـ باعث تضعيف قواي جنسي مي شود . ـ دانشمندان دانمارکی طی ۱۰ سال تحقیق و بررسی به مادران باردار اعلام کردند برای اطمینان از به دنیا آوردن یک نوزاد سالم بیش از ۳ فنجان قهوه (۳۰۰ میلی گرم کافئین) در روز مصرف نکنند.